IEA: volgende fase energietransitie draait om industrie, grondstoffen en ketens

Wind, zon en opslag groeien wereldwijd verder door. Daardoor wordt scherper zichtbaar waar de versnelling tegenaan loopt: leveringsketens raken steeds meer geconcentreerd, de druk op grondstoffen en productiecapaciteit neemt toe en landen concurreren steviger om de industrie en technologie achter de energietransitie naar zich toe te trekken. Het IEA-rapport Energy Technology Perspectives 2026 laat zien dat die knelpunten snel belangrijker worden, ook voor Nederland en Europa. 

Nold Jaeger, directeur beleid Holland Solar en NedZero: 

Dit rapport laat goed zien waar de kwetsbaarheden zitten. De opgave van de energietransitie breder is dan alleen de uitrol van meer windenergie, zonne-energie en batterijopslag. De grote uitdagingen spelen zich ook enorm af in fabrieken, toeleveringsketens en de toegang tot grondstoffen. Voor Europa en Nederland betekent dit dat we productieketens moeten versterken, kosten moeten verlagen en slimmer moeten samenwerken met andere regio’s. Precies daar wordt de volgende fase van de energietransitie nu beslist.

Zonne-energie: groei is er, maar Europa krijgt de productieketen niet op orde 
Voor zonne-energie zit het belangrijkste inzicht niet in de groei zelf, maar in de kwetsbaarheid van de keten erachter. Het IEA laat zien dat de wereld buiten China op cruciale productiestappen nog te weinig capaciteit heeft om een verstoring op te vangen. Bij zonnecellen kan productie buiten China iets meer dan de helft van de vraag buiten China dekken, maar bij wafers is dat nog maar ongeveer een kwart. Ook bij het glas en polysilicium blijft de productiecapaciteit buiten China te beperkt. 

Voor Europa betekent dat dat meer panelen assembleren nog niet hetzelfde is als een robuuste eigen keten opbouwen. Ook als een deel van de eindassemblage buiten China plaatsvindt, blijven belangrijke onderdelen van de zonneketen sterk leunen op Chinese productie. Juist in die tussenstappen is de afhankelijkheid het grootst. 

India kan een deel van de oplossing zijn, omdat het land zijn productie van zonnepanelen en onderdelen snel uitbreidt. Maar het IEA laat ook zien dat de keten buiten China nog niet sterk genoeg is om grote verstoringen op te vangen.

Nold Jaeger, directeur beleid Holland Solar en NedZero 

Als Europa ook in de toekomst wil beschikken over voldoende zonne-energie, is het essentieel om de waardeketen dichter bij huis te organiseren. In Nederland gebeurt dit onder meer via het SolarNL, een consortium van Nederlandse PV-bedrijven dat werkt aan het opschalen van de productie van hoogwaardige zon-PV-systemen. Daarnaast zijn er concrete plannen voor de bouw van een siliciumfabriek in Delfzijl. Dit soort initiatieven zijn cruciaal voor een gezonde waardeketen. Het is daarom ook logisch om dit soort bedrijven actief te  ondersteunen.

Opslag: kwetsbaarheid zit vooral in de keten 
Voor opslag is het nieuwe inzicht vooral hoe groot de afhankelijkheid inmiddels is. China is volgens het IEA in de batterijketen goed voor 60 tot 85 % van de productiecapaciteit, en bij sommige stappen zelfs voor meer dan 95 %. Een verstoring van Chinese batterij-export kan volgens het rapport direct grote economische gevolgen hebben, waarbij Europa hard geraakt zou worden. 

Volgens het IEA ligt de oplossing in het spreiden van de keten. Dat betekent: niet alleen meer batterijfabrieken bouwen in Europa, maar vooral ook de productie van cruciale tussenstappen buiten China opbouwen, samen met partnerlanden. Ook innovatie en recycling kunnen helpen om die afhankelijkheid op termijn te verkleinen.  

Nold Jaeger, directeur beleid Holland Solar en NedZero 

Het hoogwaardig recyclen van batterijen verdient meer aandacht, zeker sinds de inwerkingtreding van de Europese Batterijverordening afgelopen zomer. Om hier in Nederland invulling aan te geven, voeren wij namens Holland Solar en NedZero gesprekken met diverse partijen om te verkennen hoe dit collectief kan worden georganiseerd. Door als sector samen te werken, kunnen we recycling efficiënter en hoogwaardiger uitvoeren, kosten verlagen en tegelijkertijd onze afhankelijkheid van primaire grondstoffen verminderen.”

Link naar het IEA-rapport: https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2026/executive-summary